آشنایی با مفهوم ضریب بتا در بورس

توسط سمیه شهریاری
آخرین بروز رسانی ۲۴ دی ۱۳۹۹
زمان مطالعه 6 دقیقه

یکی از مهم‌ترین ضرایب در خرید و فروش سهام که از سوی سرمایه‌گذاران کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد، ضریب بتای سهم می‌باشد. اما منظور از ضریب بتا چیست؟ رفتار سهم‌ها در بازار سرمایه متفاوت می‌باشد. بعضی از سهم‌ها، در روزهای مثبت بازار مثبت و در روزهای منفی، منفی هستند. در مقابل، سهم‌هایی هم هستند که عکس این عمل می‌کنند. این سهم‌ها در منفی‌ها مثبت می‌شوند و در بازار مثبت قیمتشان کم می‌شود. اما دسته‌ی سوم از سهم‌ها روندی مستقل از وضعیت بازار دارند و راه خودشان را می‌روند. این‌که یک سهم نسبت به وضعیت بازار چه رفتاری از خودش نشان دهد، به ضریب بتای آن بستگی دارد. در واقع، ضریب بتا وسیله‌ای برای ارزیابی ریسک و بازده سهام خاص یا سبدی از سهام در جریان حرکت کلی بازار می‌باشد. در ادامه‌ی این مقاله از سری مقالات آموزش بورس در چراغ راجع به مفهوم ضریب بتا در بورس صحبت خواهیم کرد.

ضریب بتا در بورس چیست؟

ضریب بتا در بورس چیست
در بازار بورس ضریب بتا چیست؟

ضریب بتا(β)، معرف میزان ریسکی است که سرمایه‌گذار با تصاحب دارایی‌های بدست آمده نسبت به شاخص معیار (معمولا شاخص کل بازار) متحمل می‌شود. درواقع، ضریب بتا وابستگی سهم را نسبت به بازار مشخص می‌کند. یعنی اگر سهامی ضریب بتای بالایی داشته باشد، وقتی بازار رو به رشد باشد، نسبت به میانگین بازار رشد بیش‌تری می‌کند و وقتی بازار رو به افت است، نسبت به میانگین بازار افت بیش‌تری می‌کند. اما آگاهی از ضریب بتا در بورس چه فایده‌ای برای ما خواهد داشت؟ تحلیل‌گران توصیه می‌کنند که وقتی آینده‌ی بازار را مثبت پیش‌بینی می‌کنید و احساس می‌کنید که بازار قرار است رو به رشد باشد، سهام با بتای بالا بخرید تا از میانگین بازار سود بیش‌تری کنید. اما وقتی فکر می‌کنید که ریسک‌ها در بازار افزایش یافته و بازار احتمالاً این روزها خواهد ریخت، به سمت سهامی که بتای پایین دارد بروید تا از میانگین بازار ضرر کمتری کنید.

تفسیر ضریب بتای سهم در بورس

برای تفسیر ضریب بتا در بورس ابتدا باید به سایت فیپ ایران (مرکز پردازش اطلاعات مالی ایران) که متعلق به متعلق به شركت مديريت فناوري بورس تهران می‌باشد، مراجعه کنید. در این سایت در یک جدول برای هر کدام از صندوق‌های سرمایه‌گذاری، یک ضریب بتا ثبت شده است. با فرض اینکه شاخص کل بورس را به عنوان مبنای محاسبه در نظر گرفته باشیم، تفاسیر مختلفی برای ضریب بتا وجود دارد که در ادامه راجع به آن‌ها توضیح خواهیم داد.

تفسیر انواع ضریب بتا در بورس

تفسیر انواع ضریب بتا در بورس
توضیح در خصوص انواع ضریب بتا در بازار بورس
  • اگر ضریب بتا در بورس برای سهمی برابر با ۱ باشد، احتمالا در آینده افزایش و کاهش قیمت آن سهم درست مطابق افزایش یا کاهش بازار خواهد بود.
  • اگر ضریب بتای سهمی کمتر از ۱ باشد، نوساناتی کمتر از نوسانات بازار را تجربه خواهند کرد و به آن‌ها دارایی کم‌ریسک گفته می‌شود. در مقابل اگر ضریب بتای سهمی بزرگتر از ۱ باشد، نوسانات بازدهی آن سهم بیشتر از نوسانات بازار خواهد بود و به چنین سهمی دارایی پرریسک می‌گویند.
  • اگر ضریب بتا در بورس برای سهمی برابر با ۲ باشد، افزایش و کاهش قیمت آن ۲ برابر شاخص بازار خواهد بود؛ یعنی هنگامی‌که بازار ۱۰ درصد رشد قیمت را تجربه کند، قیمت این سهم ۲۰ درصد افزایش یافته و زمانی‌که بازار ۱۰ درصد سقوط کند، قیمت این سهم ۲۰ درصد کاهش می‌یابد.
  • اگر ضریب بتای سهمی ۰.۵ باشد، چنانچه رشد شاخص بازار ۱۰ درصد باشد، رشد قیمت آن سهم ۵ درصد خواهد بود و اگر بازار ۱۰ درصد افت کند، ارزش این سهم ۵ درصد افت خواهد کرد.
  • اگر ضریب بتا در بورس برای سهمی برابر با صفر باشد، قیمت آن با نوسانات بازار تغییر نمی‌کند؛ بنابراین نمی‌توان هیچ رابطه‌ای میان رشد و افت بازار و رشد یا افت این سهم پیدا کرد.
  • اگر ضریب بتای سهمی منفی باشد، رفتار آن درست عکس رفتار بازار است؛ برای‌ مثال اگر بتای سهمی منفی ۱ باشد، در صورتی‌که بازار ۱۰ درصد رشد داشته باشد، ارزش این سهم ۱۰ درصد کاهش خواهد یافت.

انواع ضریب بتا و تاثیر آن‌ها بر صندوق سرمایه‌گذاری

در جدول زیر انواع ضریب بتا در بورس و تاثیر آن‌ها بر صندوق سرمایه‌گذاری را می‌توانید مشاهده کنید.

عدد بتا تفسیر اثر ضریب بر صندوق سرمایه‌گذاری
β > 1  تغییرات صندوق بیش‌تر از تغییرات شاخص و هم جهت با آن است.

ضریب بتا در بورس برای صندوق = ۱/۲ (یعنی میزان ریسک بیشتر از شاخص بازار است)

اگر شاخص بازار % ۱۰۰ رشد کند،صندوق  %‌۱۲۰ رشد می‌کند.

اگر شاخص بازار % ۱۰۰ افت کند، صندوق % ۱۲۰ افت می‌کند.

β = ۱ 

تغییرات صندوق برابر با تغییرات

شاخص و هم جهت با آن است.

بتای صندوق =۱ (یعنی میزان ریسک برابر با شاخص بازار است)

اگر شاخص بازار % ۱۰۰ رشد کند، صندوق هم % ۱۰۰رشد می‌کند.

اگر شاخص بازار % ۱۰۰ افت کند، صندوق هم % ۱۰۰افت می‌کند.

۰ < β < 1    

تغییرات صندوق کمتر از تغییرات

شاخص و هم جهت با آن است.

ضریب بتا در بورس برای صندوق = ۰/۸ (یعنی میزان ریسک کمتر از شاخص بازار است)

اگر شاخص بازار % ۱۰۰ رشد کند،صندوق %۸۰ رشد می‌کند.

اگر شاخص بازار % ۱۰۰ افت کند،صندوق %۸۰ افت می‌کند.

β = ۰ 

تغییرات صندوق هیچ ارتباطی با

تغییرات شاخص ندارد.

 
۰ > β > -1   

تغییرات صندوق کمتر از تغییرات

شاخص و عکس آن است.

بتای صندوق = ۰/۸- (یعنی میزان ریسک کمتر از شاخص بازار است)

اگر شاخص بازار % ۱۰۰ رشد کند،صندوق % ۸۰ افت می‌کند.

اگر شاخص بازار % ۱۰۰ افت کند، صندوق % ۸۰ رشد می‌کند.

β = -۱

تغییرات صندوق برابر با تغییرات

شاخص و عکس آن است.

ضریب بتا در بورس برای صندوق = ۱- (یعنی میزان ریسک برابر با شاخص بازار است)

اگر شاخص بازار % ۱۰۰ رشد کند،صندوق % ۱۰۰افت می‌کند.

اگر شاخص بازار % ۱۰۰ افت کند، صندوق % ۱۰۰رشد می‌کند.

β < -1

تغییرات صندوق بیش‌تر از تغییرات

شاخص و عکس آن است.

بتای صندوق = ۱/۲- (یعنی میزان ریسک بیشتر از شاخص بازار است)

اگر شاخص بازار % ۱۰۰ رشد کند، صندوق % ۱۲۰ افت می‌کند.

اگر شاخص بازار % ۱۰۰ افت کند، صندوق % ۱۲۰ رشد می‌کند.

انواع ریسک در بازار و رابطه آن‌ها با ضریب بتا

در دنیای سرمایه‌گذاری امروز، اغلب پژوهشگران ریسک سرمایه‌گذاری را با انحراف معیار نرخ بازده مرتبط می‌دانند؛ یعنی هر چقدر که بازده سرمایه‌گذاری بیشتر تغییر کند، این سرمایه‌گذاری‌ها ریسک بیشتری خواهند داشت. در این بخش از مقاله‌ی ضریب بتا در بورس اشاره‌ای کوتاه بر انواع ریسک خواهیم داشت. به طور کلی، منابع ریسک که باعث تغییر و پراکندگی در بازده می‌شوند، به دو دسته‌ی سیستماتیک و غیرسیستماتیک تقسیم می‌شوند. ریسک سیستماتیک، همان ریسک بازار است. مثل وقتی که شما سهام خوبی خریده‌اید، اما بازار منفی است و سرمایه‌گذاری شما با زیان همراه خواهد شد. یا بالعکس، ممکن است بازار مثبت باشد و سهمی بد، با بازدهی جذاب همراه باشد. اما ریسک غیرسیستماتیک به پرتفوی انتخابی شما مربوط می‌شود نه به کلیت بازار. یعنی باید ببینید که در پرتفوی خود سهام خوب دارید یا بد.

اگر میزان ضریب بتا در بورس در پرتفوی شما نزدیک به ۱ باشد، آن‌گاه ریسک سیستماتیک یا ریسک بازار به پرتفوی شما نیز منتقل خواهد شد. (در سرمایه‌گذاری شاخصی وضعیت چنین است.) اما پرتفویی با ضریب بتای صفر، نه تنها از نوسانات بازار اثر نمی‌پذیرد، بلکه مستقل از روند کلی بورس، راه خودش را خواهد رفت. آگاهی از ضریب بتا به سرمایه‌گذاران و تریدرها کمک می‌کند تا میزان ریسک سیستماتیک را مدیریت کنند. هدف از بین بردن ریسک سیستماتیک نیست. اتفاقا داشتن پرتفویی با بتای بزرگ‌تر از ۱، به شما این امکان را می‌دهد تا در بازار گاوی (بازاری که در آن سهام روند صعودی دارد) که متناسب با بازار حرکت کنید. در حالی‌که بتوانید بیشتر از شاخص بازدهی بگیرید. چنین پرتفویی برای بازار خرسی (بازاری که در آن سهام روند نزولی دارد)، ترسناک است.

فرمول محاسبه ضریب بتا در بورس

فرمول محاسبه ضریب بتا در بورس
چگونگی محاسبه ضریب بتا در بازار بورس

ضریب بتا در بورس با تقسیم کوواریانس شاخص کل و قیمت سهام بر واریانس شاخص کل (طبق رابطه زیر) به دست می‌آید:

Ri= α+ βrm 

β= cov (ri,rm)/ var (rm)

نکته: بتای کل بازار همواره برابر ۱ می‌باشد. به این دلیل که کوواریانس کل بازار با خودش تقسیم ‌بر واریانس بازار برابر ۱ خواهد شد. بزرگ و یا کوچک شدن ضریب بتا در بورس در سایر اجزای بازار هم نشان از نوسان پذیری مثبت و یا حتی معکوس سهم موردنظر با بازار خواهد بود. به عبارتی هرچقدر که ضریب بتای یک سهم بزرگ‌تر باشد، حکایت از ریسک بیشتر در قیاس با بازار و بالطبع انتظار بازده بیشتر از آن می‌باشد.

سخن آخر

در این مقاله از سایت آموزش چراغ راجع به مفهوم ضریب بتا در بورس و نحوه‌ی استفاده از آن در معاملات سهام صحبت کردیم. در آخر شاید این سوال برایتان پیش بیاید که ضریب بتای سهم چقدر باید باشد؟ پاسخ این سوال بستگی به استراتژی شما دارد. اگر قصد سرمایه‌گذاری روی شاخص را دارید، بتای ۱ برای شما ایده‌آل خواهد بود. اگر بخواهید اثر نوسان‌های شاخص را در پرتفوی خود را تقویت نمایید، بتا را بالاتر از ۱ ببرید. اگر می‌خواهید در یک بازار منفی (که از منفی بودن آن اطمینان دارید) سود کنید، بتای منفی را انتخاب کنید. در نهایت چنانچه می‌خواهید پرتفوی شما مستقل از جو عمومی بازار شود، بتا را صفر کنید. چراغ، به عنوان نسل جدیدی از پلتفرم‌های آموزش و استخدام در تلاش است تا با بیان نکات و دوره‌های مفید در زمینه‌ی آموزش بورس به شما برای سرمایه‌گذاری در این بازار پرتلاطم کمک کند.

ممکن است به این مطالب نیز علاقمند باشید