ایمنی اولویت است

توسط سمیه شهرآبادی
آخرین بروز رسانی ۲۴ شهریور ۱۳۹۹
زمان مطالعه 10 دقیقه

چرا امنیت و ایمنی محیط کار دارای اهمیت فراوانی است؟ پاسخ این پرسش شاید بیش از آن چیزی باشد که در نظر اول به ذهن خطور می‌کند. امنیت محیط کار برای هر یک از کارکنان در بخش‌های مختلف صنعتی دارای اهمیت بسیاری است، زیرا همه آنان دوست دارند که در محیطی امن، بهداشتی و حفاظت‌شده مشغول کار شوند و دغدغه‌ای از این بابت نداشته باشند.

بهداشت و ایمنی از عوامل کلیدیِ پیشرفت و ارتقای کاریِ کارکنان و کارفرمایان در همه بخش‌های صنعتی است. اگر از جنبه اخلاقی و قانونی هم به این امر نظر کنیم، باید گفت که وظیفه و مسئولیت اخلاقی شرکت‌ها و کارخانجات است که همواره به دنبال فراهم کردن محیطی امن و بهداشتی بوده و همیشه در پی محافظت از جان کارکنان خود باشند.

هر فردی که صبح برای کار و تأمین معاش خود خانه را ترک می‌کند، باید در سلامت کامل به آغوش خانواده خود برگردد. تصور این که نان‌آور خانه که بار تأمین زندگی بر دوش اوست هرگز به خانه برنگردد، بسیار دردآور و دلهره‌انگیز است. حتی بستری شدن او در اثر حوادثی که ممکن است در محیط کاری رخ دهد نیز آرامش یک یا چند خانواده را به هم خواهد ریخت. شاید این حد از بدبینی، غیرضروری به نظر برسد، ولی همین افکار بدبینانه است که موجب می‌شود انسان‌ها جانب احتیاط را فرونگذارند و هر چه بیشتر به دنبال ارتقای وضعیت بهداشتی و ایمنی کار خود باشند.

همانطور که بارها و بارها شنیده‌ایم، عبرت گرفتن از حوادث را نباید فراموش کنیم، اما این را نیز باید باید آویزه گوش کنیم که تنها می‌توان از این حوادث عبرت گرفت نه چیز دیگر. نمی‌توانیم در زمان سفر کنیم و زنجیره حوادث را تغییر دهیم، پس همان بهتر که پیش‌گیری کنیم. به قول حافظ «علاج واقعه قبل از وقوع باید کرد».

تمامی حرف‌ها و صنایع، دارای خطرات خاص خود هستند. وظیفه مسئولان و مدیران این است که وقت بگذارند و این خطرات و حوادث را پیش‌بینی کرده و برای پیش‌گیری از آنها برنامه‌ریزی کرده و چاره‌اندیشی کنند. مدیران باید از کار روزانه و امنیت و راحتی کارکنان خود مطمئن شوند. این کار، ممکن نیست مگر با همکاری کسانی که در این حوزه دارای تخصص هستند. استخدام کارشناس HSE که در حوزه بهداشت و ایمنی تخصص و تجربه کافی دارد، خیال مدیران و کارفرمایان را از این بابت آسوده می‌کند. رعایت نکات بهداشتی و ایمنی موجب افزایش بازده و کیفیت محصولات می‌شود.

۱۰ توصیه ساده برای افزایش ایمنی و بهداشت محیط کار

۱۰ توصیه ساده برای افزایش ایمنی و بهداشت محیط کار
۱۰ نصیحت ساده برای بالا بردن ایمنی و بهداشت در محیط کار

از مهم‌ترین توصیه‌ها که می‌توانیم برای افزایش سطح ایمنی و بهداشت محیط کار ذکر کنیم موارد زیر هستند:

 ۱. آگاهی از محیط

هستند کارکنانی که به علت بی‌تفاوتی، هیچ خبری از خطرات و آسیب‌های احتمالی در محیط کاریشان ندارند. اما اطلاع داشتن از محیط کاری همکاران نیز مهم است، چه رسد به محیطی که خود ما در آن کار می‌کنیم. آگاهی از خطرات و ریسک‌ها باعث می‌شود که همواره در مواجهه با آنها آماده و محتاط بوده و اقدامات لازم را انجام دهیم.

۲. کاهش استرس کاری

کاهش استرس کاری
کم کردن استرس در محیط کاری

عده زیادی از کارکنان دارای سلامت و تناسب اندام کافی نیستند، زیرا بسیاری از آنها برنامه کاری درهم و برهمی دارند که شامل ساعات کاری طولانی، فشار کاری و اختلافاتی که با همکاران و مدیران شرکت‌ها رخ می‌دهد، می‌شود. همه این موارد ممکن است موجب بیماری و افسردگی کارکنان شود. بیماری و افسردگی نه تنها زندگی کاری و حرفه‌ای آنان را تحت تأثیر قرار می‌دهد، بلکه در مواردی ممکن است موجب آشفتگی در زندگی خصوصی و خانوادگی آنان نیز بشود. پس باید به جای دست روی دست گذاشتن بهتر است با استراحت منظم، نشستن و ایستادن درست و رژیم غذایی مناسب از سلامتی و تندرستی خودتان مراقبت کنید. همه این موارد می‌تواند تأثیر بسزایی در کاهش استرس کاری داشته باشد.

۳. استفاده درست از ابزارها

به جای بکارگیری از هر نوع راه میانبری، احتیاط‌های لازم را در استفاده از هر نوع دستگاه یا ابزار دیگری مراعات کنید. استفاده از راه‌های میانبر یکی از مهم‌ترین دلایل آسیب و خسارت در محیط کاری است. ایمنی را به خطر انداختن است اگر بخواهیم به جای ابزارهای مناسب یک کار از ابزارهای نامناسب دیگر استفاده کنیم و مثلا به جای بالا رفتن از نردبان، داربست را به جای آن استفاده کنیم. بنابراین، استفاده درست از ابزارهای مناسب می‌تواند از آسیب‌های جدی جلوگیری کرده و ایمنی بیشتری به بار بیاورد.

۴. خروجی‌های اضطراریِ قابل دسترسیِ آسان

خروجی‌های اضطراریِ قابل دسترسیِ آسان
قابل دسترس بودن خروجی‌های اضطراریِ

در موقعیت‌های اضطراری باید کارکنان بتوانند آسان و سریع به خروجی‌های اضطراری دسترسی پیدا کنند. همچنین کارکنان باید نحوه صحیح متوقف کردن سریع دستگاه‌های مورد استفاده را بدانند تا در موقعیت‌های اضطراری بتوانند سرعت عمل بیشتری داشته باشند.

 ۵. آگاهی دادن به سرپرستان در مورد شرایط ناامن

یکی از نکات کلیدی ایمنی این است که کارکنان، سرپرستان خود را در جریان ریسک‌ها و خطرات موجود در محیط‌های کاریشان بگذارند. سرپرستان باید قانونا موظف باشند که از ایمنی و بهداشت محیط کاری اطمینان حاصل کنند. در شرایط ناامن و غیربهداشتی، وظیفه سرپرست است که گفته‌های کارکنان را شنیده و سعی کند محیط امن‌تری برای کار آنان فراهم کند.

۶. استفاده از کمک مکانیکی

استفاده از کمک مکانیکی
استفاده از ابزار های مکانیکی مناسب

هروقت که می‌خواهید ابزار و تجهیزات سنگینی را بلند کنید باید از نوار نقاله، میل‌لنگ یا جرثقیل چنگک‌دار استفاده کنید. خطرات فراوانی در بلند کردن اجسام سنگین بدون کمک گرفتن از ابزارهای مناسب وجود دارد. بهتر است به جای اعتماد بیجا به عضلات خودمان، ابزارهای مناسب را در اختیار بگیریم تا هم سرعت کار بیشتر شود و هم راحتی و سلامت خود را به خطر نینداخته باشیم.

۷. هوشیاری و گوش به زنگ بودن

بسیاری از کارکنان معمولا به نشانه‌ها و زنگ‌های خطری که پیش از وقوع حادثه می‌توانند کنجکاوی آنان را برانگیزند یا توجه نمی‌کنند و یا آنها را سرسری می‌گیرند. همین بی‌توجهی می‌تواند منجر به آسیب‌های جانی زیادی شود.

۸. کاهش تنش و اضطراب در محیط کار

کاهش تنش و اضطراب در محیط کار
کم کردن اضطراب و تنش در محیط کاری

اضطراب و تنش در محیط کاری می‌تواند منجر به افسردگی و مشکل در تمرکز کارکنان شود. عوامل بسیاری در ایجاد تنش و اضطراب دخیل هستند که از آن جمله می‌توانیم به ساعات کار طولانی، شدت کار و ناامنی محیط کاری اشاره کنیم. در نتیجه به جای یک‌تنه به دوش کشیدن بار اضطراب، باید کارکنان آن را با سرپرستان خود در میان نهاده و از آنان کمک بخواهند.

۹. پوشیدن تجهیزات ایمنی مناسب

پوشیدن تجهیزات محافظتی مناسب در حین کار از عوامل مهم حفظ ایمنی است. تجهیزاتی همچون گوش‌بند، گوش‌گیر، کلاه ایمنی، دستکش، ماسک و دیگر تجهیزات ایمنی به میزان قابل‌توجهی از خطرات کاری کم می‌کنند.

۱۰. طرز درست نشستن

طرز درست نشستن
نحوه درست نشستن در سر کار

اگر در محیطی کار می‌کنید که باید مدت زیادی را به حالت نشسته فعالیت کنید، لازم است که به صورت مناسب و اصولی بنشینید. باید شانه‌ها و پشت خود را در موازات هم نگه‌داشته و صاف بنشینید تا ستون فقراتتان آسیبی نبیند. از چرخش‌ها و خم‌شدن‌های غیرضروری خودداری کرده و از صندلی‌های استاندارد و راحت استفاده کنید.

چند باور غلط در مورد ایمنی

چند باور غلط در مورد ایمنی
چند باور اشتباه در خصوص ایمنی

در رابطه با ایمنی و بهداشت در محیط کار، باورهای غلط بسیاری وجود دارد که در بیشتر موارد مانع از پیشرفت کار می‌شوند. با شناسایی این باورها می‌توان با آنها مبارزه کرده و بازده و کیفیت کار و محصولات را افزایش داد. در بخش زیر به بعضی از این باورهای نادرست می‌پردازیم.

«اگر حادثه‌ای را گزارش کنم، مجازات خواهم شد»

در یک شرکت بزرگ حمل و نقل، بیش از ۶۰ درصد کارکنانی که مورد مطالعه قرار گرفتند، نگرانی خود را از عواقب گزارش کردن آسیب‌ها بیان کردند. در برخی از محیط‌های کاری، کارکنان تازه‌کار از همکاران و سرپرستان خود یاد می‌گیرند که بین یک «جراحت جدی» و یک «کوفتگی» فرق بگذارند. اولی را باید گزارش داد و دومی را نه. مطلب کاملا روشن است: صرف نظر از این که این کارکنان در جلسات آموزشی چه آموخته‌اند، بهتر آن است که بیش از حد، آسیب‌ها گزارش نشوند.


این سناریو در بسیاری از سازمان‌ها و شرکت‌ها شایع است. مدیران مقرراتی را برای ایمنی و همچنین مجازات‌هایی را هم برای نقض این مقررات وضع می‌کند. نتیجه این می‌شود که کارکنان از ترس مجازات، بسیاری از آسیب‌ها و حوادث را گزارش نمی‌کنند. با گزارش نشدن این آسیب‌ها، مدیران و کارکنان دیگر هم فرصت عبرت‌آموزی و چاره‌اندیشی در مورد آنها را از دست می‌دهند. برای مقابله با چنین وضعیتی، باید محیطی فراهم آورد که در آن کارکنان، بلافاصله بخاطر رفتارهای ایمن و گزارش حوادث پاداش داده شوند.

 «ایمنی وظیفه دیگران است»

ایمنی وظیفه دیگران است
ایجاد امنی از وظایف دیگران است

در یک کارخانه تولید مواد شیمیایی، جراحت‌های دست، ۵۰ درصد از کل جراحت‌های جدی را تشکیل می‌داد. وقتی تیم مدیریت دستکش‌هایی را برای کارکنان فراهم کرد، تعداد این جراحت‌ها تنها اندکی کاهش یافت. بعدا معلوم شد که بسیاری از کارکنان ترجیح می‌دانند که دستکش نپوشند، زیرا دستکش انجام بعضی از کارها را برای آنها دشوار می‌کرد. وقتی کارکنان دشواریِ استفاده از دستکش را به مدیران و سرپرستان گزارش کردند، آنها شانه از بار مسئولیت خالی کرده و آن را متوجه کارشناسان HSE دانستند. مدیران معتقد بودند که صرفا باید از مقررات تبعیت کرد.


در شرکت‌هایی که در ارتقای سطح ایمنی خود با مشکل مواجه هستند، غالبا به توانمندسازی و مجهزسازی کارکنان توجهی نمی‌شود. نشانه‌های این بی‌توجهی را می‌توان در مدیرانی دید که می‌گویند اگر کارکنان طبق مقررات عمل کنند آسیبی نمی‌بینند، یا کارشناسانی که معتقدند کسی به حرفشان گوش نمی‌کند. علاج کار در استفاده از «ایمنی مدیریت‌شده» است. ایمنی مدیریت‌شده یعنی این که تیم مدیریت در مواردی که پیروی از مقررات ایمنی موجب ایمنی کمتر یا ایجاد ریسک بیشتر می‌شود، تصمیم‌گیری را بر عهده خود کارکنان بگذارد. این کار در محیط‌هایی که دارای تنوع زیادی در مراحل عملیاتی هستند، مهم‌تر است. البته این راهکار، چیزی از وظایف مدیران و کارشناسان HSE کم نمی‌کند.

 «ایمنی یعنی بازده کمتر»

کارگری در یک کارگاه فولاد در حال افزودن آلیاژ به یک ملاقه فلزی گداخته بود. او در جواب این پرسش که چگونه از درستی کار خود مطمئن است گفت «بستگی دارد. من یک روال فلزکاری در ملاط آبی و یک روال ایمنی در ملاط خاکستری دارم.» اما از هیچکدام استفاده‌ای نمی‌کرد.
این مثال نشان می‌دهد که معمولا بازده و ایمنی را متضاد هم تصور می‌کنند. بسیاری از کارکنان سر کار می‌روند تا صرفا «کاری انجام داده باشند» و وقتی هم که به هدفشان می‌رسند، احساس رضایت می‌کنند. اگر مدیریت، اولویتِ ایمنی را تلقین نکند، آنها ممکن است به این نتیجه برسند که ایمنی را می‌توان فدای بازده و کارآمدی کرد.


یک راهکار اساسی برای مبارزه با چنین برداشتی این است که مدیران و کارشناسان ایمنی و بهداشت، استانداردهای ایمنی شفافی را تنظیم کنند که فرآیندهای موجود را لحاظ کرده و در عین حال، الزامات بازده و ایمنی را نیز همسو می‌کند. وقتی این دو فرآیند با یکدیگر همسو نشده باشند، ممکن است کارکنان تقلای زیادی در پیروی از الزامات این دو فرآیند کنند و در نهایت هم ایمنی و هم بازده کار کاهش یابد. عدم همسویی میان این دو فرآیند، همچنین می‌تواند موجب مشکلات عملکرد میان مسئولان نیز گردد. مثلا کارشناسان HSE ممکن است از اینکه تأثیر کمی بر تیم‌های عملیاتی دارند احساس سردرگمی و کلافگی کنند. از طرف دیگر، مدیران عملیاتی هم ممکن است از عدم توجه قسمت HSE به مشکلات آنها احساس درماندگی کنند.

 «آسیب، جزئی از کار است»

آسیب جزئی از کار است
جراحت جرئی از شغل است

بررسی و مطالعه تدابیر ایمنیِ یکی از شرکت‌های تولید مصالح پایه در اروپا نشان داد که این شرکت قدرت بالایی در تحمل ریسک دارد. برخی از متصدیان گفتند که ایمنیِ تمام و کمال، غیرممکن است و خطر، جزئی از فرآیند کار است. یکی از متصدیان گفت که در حین کار، بارها متحمل جراحت و کوفتگی شده است اما آنها را گزارش نکرده است، زیرا فکر می‌کرده چنین اتفاقاتی طبیعی هستند.

در یک کارخانه صنعتی دیگر، کارگران تازه‌وارد با شگفتی از تفاوت بین آنچه در کلاس‌های آشنایی با ایمنی آموخته‌اند و آنچه در عمل اتفاق می‌افتد صحبت می‌کردند. بعضی دیگر از کارکنان با پذیرش چنین تفاوتی به کارکنان تازه‌وارد می‌گفتند که «هر چه در کلاس‌های ایمنی تحویلتان می دهند را فراموش کنید، وگرنه همه کارها روی زمین می‌مانند.»


چنین ظرفیتی در تحمل ریسک‌ها رابطه نزدیکی با این عقیده دارد که برخی از خطرها و ریسک‌ها را نمی‌توان از بین برد. این ذهنیت حتی در سازمان‌ها و شرکت‌هایی که ادعای مدیرانشان «به صفر رساندن حوادث ایمنی» است نیز شایع است. چنین مدیرانی معمولا تلاشی برای درک معنای به صفر رساندن خطر نکرده‌اند. مثلا یک تأمین‌کننده خدمات عملیاتی، رساندن میزان آسیب هر فرد به صفر را به عنوان هدف سالانه خود انتخاب می‌کند. اما مدیران تلاش کافی جهت تبلیغ برای رسیدن به چنین هدف مهمی را بکار نمی‌بندند. در نتیجه، افراد گمان می‌کنند که چنین هدفی دسترس‌ناپذیر است و از خیر آن می‌گذرند و توجه خود را در اهداف دیگری متمرکز می‌کنند.

روش‌هایی برای تغییر باورهای غلط در مورد ایمنی و بهداشت کار

روش‌هایی برای تغییر باورهای غلط در مورد ایمنی و بهداشت کار
راه هایی برای تغییر دادن باورهای غلط در مورد ایمنی و بهداشت در محیط کار

شناسایی باورهای غلط در مورد ایمنی، اولین گام در جهت ایجاد فرهنگ پایدار ایمنی است. اما برای ایجاد تغییرات عملی و حقیقی در رفتار کارکنان، شرکت‌ها باید گام دومی را نیز بردارند که عبارت است از ساماندهیِ مجموعه‌ای از تغییرات فکری. در بخش زیر به این تدابیر می‌پردازیم.

۱. تشویقِ رفتارهای ایمنی‌محور

سازمان‌ها و شرکت‌ها باید رفتارهای مناسب را مورد تشویق و تقویت قرار دهند. در حوزه ایمنی، گرایش معمول شرکت‌ها این است که به نتایج منفی، واکنش بیشتری نشان دهند: حوادثی که اتفاق می‌افتند و افرادی که از مقررات سرپیچی کرده و یا تصمیم‌گیری‌های درستی نمی‌کنند. این تمرکز بر جنبه منفی موضوع بخاطر این است که جنبه مثبت آن در حقیقت، رخ ندادن حوادث یا اجرای فرآیندها بر طبق برنامه‌ریزی‌هاست. با این حساب ممکن است تشویق رفتارهای مناسب، کمی غیرعادی به نظر برسد. اگر تیم مدیریت به تشویق چنین رفتارهایی بپردازد، به تدریج ذهنیت کارکنان نیز تغییر خواهد کرد.

۲. توضیحِ این که ایمنی اولویت است

توضیحِ این که ایمنی اولویت است
باید به تمامی کارکنان توضیح داد که ایمنی اولویت است

باید به تمام کارکنان توضیح داد که چه انتظاری از آنان می‌رود و چرا. به‌طور مثال، برای آن که یک سازمان بتواند فرهنگ ایمنی خود را ارتقا دهد، باید برای کارکنانش توضیح دهد که هیچ‌گونه تضاد قابل‌قبولی میان بازده کاری و ایمنی وجود ندارد. باید این مطلب را برای کارکنان شفاف‌سازی کرد که با اولویت بخشیدن به ایمنی، بازده نیز خود بخود افزایش خواهد یافت.

 ۳. پرورش مهارت‌های نرم

گرچه همه کارکنان باید دارای مهارت‌های فنی و تخصصی باشند، برخورداری کافی از مهارت‌های نرم نیز ضروری به نظر می‌رسد. مدیران و کارشناسان ایمنی و بهداشت باید هم مسائل سیستمیک را در نر داشته باشند و هم محیطی فراهم کنند که هر کس بتواند آزادانه در آن اظهار نظر کند. خودآگاهی نیز یکی دیگر از مهارت‌های مهم نرم است که افراد را قادر می‌سازد تا رفتارهای خود را رصد کنند و در صورت لزوم آنها را تغییر دهند.

در کل باید گفت که شرکت‌ها و سازمان‌ها می‌توانند روش‌های فراوانی را برای ارتقای سطح ایمنی و بهداشت محیط‌های کاری بکار بگیرند. اما ایجاد و توسعه فرهنگ مناسب ایمنی مستلزم این است که این شرکت‌ها و سازمان‌ها باورهای غلط در مورد ایمنی و بهداشت را در کارکنان خود شناسایی کرده و به تصحیح آنها بپردازند.

سخن آخر

با این مقاله از سایت استخدامی چراغ اهمیت ایمنی و امنیت در محیط کار و همینطور اهمیت استخدام کارشناس HSE روشن می‌شود. آگهی استخدام کارشناس HSE را می‌توانید در چراغ مشاهده نمایید.

ممکن است به این مطالب نیز علاقمند باشید